Açığa satış (short selling), sahip olmadığınız bir hisseyi ödünç alıp sattıktan sonra fiyat düştüğünde geri alarak iade ettiğiniz ve bu fiyat farkından kâr ettiğiniz bir yatırım stratejisidir. Kısaca "düşüşten para kazanmak" olarak da tanımlanır.
Açığa Satışın Mantığı
Normal hisse yatırımında mantık şudur: "Ucuzken al, pahalıyken sat." Açığa satışta bu mantık tersine döner: "Pahalıyken sat, ucuzken al."
- Bir aracı kurumdan X hissesini ödünç alırsınız (ödünç işlemi günlük faiz içerir)
- Hisseyi piyasada satarsınız (örn. 100 ₺'den)
- Fiyat düştüğünde hisseyi geri alırsınız (örn. 80 ₺'den)
- Ödünç aldığınız hisseyi iade edersiniz
- Kârınız: 100 − 80 = 20 ₺ (faiz ve komisyon düşülmeden)
BIST'te Açığa Satış Yapılabilir mi?
Türkiye'de BIST bünyesinde açığa satış işlemi teknik olarak mümkündür; ancak uygulamada ciddi kısıtlamalar vardır:
- Açığa satış listesi: SPK ve BIST, açığa satışa izin verilen hisselerin listesini belirler. Bu liste sınırlıdır ve değişkendir
- Ödünç pay bulma zorluğu: Aracı kurumunuzun ödünç verebileceği pay bulması gerekir; bu her zaman mümkün olmayabilir
- Piyasa yapıcı yokluğu: Likit olmayan hisselerde açığa satış neredeyse imkânsızdır
- Yüksek maliyet: Ödünç alma faizi + spread + komisyon kârı eritebilir
Açığa Satışın Riskleri
Normal hisse yatırımında maksimum kaybınız yatırdığınız tutardır (hisse sıfıra giderse). Açığa satışta ise teorik olarak kayıp sınırsızdır:
- Sınırsız zarar potansiyeli: Hisse 100 ₺'den 500 ₺'ye çıkarsa, her payda 400 ₺ zarar edersiniz
- Short squeeze riski: Kitlesel kapanışlarda fiyat hızla yükselir, zararlar katlanır (GameStop örneği)
- Ödünç geri çağrısı: Ödünç veren aracı kurum hisseyi geri isteyebilir, kötü zamanda pozisyon kapatmak zorunda kalabilirsiniz
- Temettü yükümlülüğü: Açık pozisyon tutarken temettü dağıtılırsa, temettüyü hisse sahibine ödemek zorunda kalırsınız
BIST'te Düşüşten Kâr Etmenin Alternatifleri
Bireysel BIST yatırımcıları için açığa satışa alternatifler:
- VIOP (Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası): Hisse vadeli sözleşmeleri veya put opsiyonları ile düşüş pozisyonu alınabilir. BIST bünyesinde, daha likit ve erişilebilir
- Ters ETF (Inverse ETF): Endeksin tersine hareket eden fonlar — BIST'te henüz yaygın değil
- Nakit tutmak: Düşüş beklentisi olan yatırımcıların başvurduğu en basit yöntem, portföydeki nakit ağırlığını artırmaktır
- Zarar durdur (stop-loss) emri: Fiyat belirli bir seviyeye inince satışı otomatik tetikleyen emir türüdür; mevcut pozisyonlarda aşağı yönlü kaybı sınırlamaya yönelik bir araç olarak bilinir
BorsaPusula'nın Yaklaşımı
BorsaPusula, BIST hisselerinin trend durumunu Güçlü Trend, Trend Bozuldu ve Yatay olarak gösterir. Trend Bozuldu durumu, hissenin yükseliş trendinin bozulduğunu betimler; bir işlem önerisi değildir ve açığa satış için tasarlanmamıştır. Bu yaklaşım, karmaşık açığa satış mekaniklerine girmeden trendi izlemeyi kolaylaştırır.