Kaldıraç (Leverage) Nedir?
Kaldıraç, ödünç alınan para kullanarak yatırım büyüklüğünü artırmaktır. Örneğin:
- Sermaye: 10.000 ₺
- 2:1 kaldıraç kullanırsanız: 20.000 ₺ değerinde pozisyon açabilirsiniz
- Hisse %10 yükselirse: 2.000 ₺ kâr (%20 getiri sermayenize)
- Hisse %10 düşerse: 2.000 ₺ zarar (%20 kayıp sermayenizden)
Kaldıraç, hem kazancı hem kaybı eşit oranda büyütür.
Marjin Hesabı Nasıl Çalışır?
Marjin, borsa hesabınızda açık tutmanız gereken minimum teminat miktarıdır.
Başlangıç Marjini (Initial Margin)
Pozisyon açmak için gereken minimum teminat. Örneğin %50 başlangıç marjini → 20.000 ₺ pozisyon için 10.000 ₺ nakit gerekir.
Sürdürme Marjini (Maintenance Margin)
Pozisyon açık tutmak için gereken minimum. Genellikle başlangıç marjininin altındadır (%25-30).
Marjin Çağrısı (Margin Call) ⚠️
Hesabınızdaki öz sermaye sürdürme marjininin altına düştüğünde aracı kurum sizi arar: 1. Ya ek teminat yatırırsınız 2. Ya da pozisyon otomatik kapatılır (zararla)
Kaldıraç Riski: Gerçek Senaryo
| Durum | Kaldıraçsız | 2:1 Kaldıraç |
|---|---|---|
| Sermaye | 10.000 ₺ | 10.000 ₺ |
| Pozisyon | 10.000 ₺ | 20.000 ₺ |
| Hisse %25 düşer | -2.500 ₺ (%25 kayıp) | -5.000 ₺ (%50 kayıp) |
| Hisse %50 düşer | -5.000 ₺ (%50 kayıp) | -10.000 ₺ (%100 — sıfır) |
Kaldıraçla sermayenizi tamamen kaybetmek çok daha kolaydır.
Türkiye'de Kaldıraç: Mevzuat ve Uygulamalar
Hisse Senedi Marjin Kredisi
Türkiye'de aracı kurumlar, BIST hisselerinde marjin kredisi sunar. Yasal çerçeve SPK düzenlemelerine tabidir.
Dikkat: Marjin kredisi faizi, hissenin değerlenmesinden daha hızlı birikebilir. Yıllık %30-40 faiz oranlarında, bir hissenin bu maliyeti karşılaması için ciddi bir yükseliş şarttır.
Türev Piyasalar (VİOP)
Vadeli işlem sözleşmelerinde kaldıraç çok daha yüksektir:
- BIST30 vadeli: ~10:1 kaldıraç
- Döviz vadeli: ~20-50:1 kaldıraç
- Kripto: Bazı platformlarda 100:1'e kadar
Bu piyasalarda deneyimsiz yatırımcılar kısa sürede büyük kayıplar yaşayabilir.
Kaldıraçta Zamanlama Riski
Kaldıraçlı işlemde risk yalnız fiyatın yönüne değil zamanlamaya da bağlıdır: güçlü bir trend içinde bile geçici düzeltmeler marjin çağrısını tetikleyebilir. Kaldıraç oranı yükseldikçe sermayeyi silebilecek fiyat hareketi küçülür; bu yüzden kaldıraç, pozisyon büyüklüğü ve rezerv nakitle birlikte değerlendirilen ileri seviye bir araç olarak görülür.
BorsaPusula Kullanıcıları İçin Not
BorsaPusula'daki trend durumu (Güçlü Trend / Trend Bozuldu / Yatay), ADX, EMA ve Supertrend göstergelerinin ortak yönünü gün sonu verisiyle betimler. Trend durumu bir betimlemedir; kaldıraçlı işlemin riskini ortadan kaldırmaz.
Özetle: Kaldıraç kazancı da kaybı da aynı oranda büyütür; yüksek ADX'li güçlü trendlerde bile geçici düzeltmeler kaldıraçlı hesapta kalıcı kayba dönüşebilir.