Kur-Borsa İlişkisi Neden Önemli?
Türkiye ekonomisinin dışa açıklığı nedeniyle USD/TRY kuru, BIST'in en kritik makro değişkenlerinden biridir. Kur yükseldiğinde (TL değer kaybettiğinde) bazı sektörler kazanırken bazıları kaybeder.
Bu ilişkiyi anlamak, kur hareketlerinin sektörler ve şirketler üzerindeki etkisini yorumlamak için önemlidir.
Kur Artışında Kazanan Sektörler
1. İhracata Yönelik Şirketler 🟢
Gelirleri dolar/euro bazlı ama maliyetleri TL olan şirketler kur artışından direkt kazanır:
- Otomotiv: FROTO, TOASO (ihracat ağırlıklı, TL maliyeti düşük)
- Beyaz eşya / Ev aletleri: ARCLK, VESTL
- Tekstil / Konfeksiyon: İhracatçı şirketler
- Demir-çelik: EREGL (hem ihracatçı hem emtia fiyatı USD bazlı)
Neden kazanır? 1 dolar gelirleri TL olarak daha fazlaya çevrilir. Yabancı piyasalarda Türk ürünleri daha ucuzladığı için talep artar.
2. Turizm Şirketleri (Dolaylı) 🟡
Kur yükseldiğinde Türkiye yabancı turistler için ucuzlar, talep artar:
- Otel şirketleri, havacılık (THYAO özellikle)
Not: THYAO yakıt maliyeti USD bazlı olduğu için net etki karmaşıktır.
3. Bankalar (Karma) 🟡
Bankalar hem TL hem döviz varlık/yükümlülüklerine sahiptir. Kısa vadede belirsiz etki yaşanır; uzun vadede yüksek enflasyon dönemlerinde kredi büyümesi ve faiz marjı belirleyici olur.
Kur Artışında Kaybeden Sektörler
1. İthalata Bağımlı Şirketler 🔴
Hammaddesi veya ürünleri USD/EUR bazlı olan şirketler:
- Enerji şirketleri: Petrol fiyatı USD bazlı → artan maliyet
- İlaç sektörü: Bileşenler çoğunlukla ithal
- Teknoloji dağıtıcıları: Ürün maliyetleri dolar bazlı
- Perakende: Çok sayıda ithal ürün satan şirketler
2. Yüksek Döviz Borcu Olan Şirketler 🔴
USD borcu olan şirketlerin borç yükü TL cinsinden artar. Bu şirketler kur artışından negatif etkilenir.
Nominal vs Reel Getiri: Dolar Bazında BIST
BIST nominal (TL bazında) çok iyi görünse bile, dolar bazında değerlendirildiğinde farklı bir tablo çıkabilir. Dolar bazlı getiri basit farkla (TL getirisi − kur artışı) değil, oranlama formülüyle hesaplanır:
Dolar Bazlı Getiri = ((1 + TL Getirisi) ÷ (1 + Kur Artışı)) − 1
Örnek hesaplama:
- BIST endeksi %50 yükseldi (TL bazında: 1 + 0,50 = 1,50)
- Aynı dönemde USD/TRY %40 arttı (1 + 0,40 = 1,40)
- Dolar bazında BIST getirisi: (1,50 ÷ 1,40) − 1 ≈ %7,14 (basit fark olan %10 değil)
Bu nedenle yabancı yatırımcılar BIST'i dolar bazında değerlendirir. BIST/USD'nin güçlendiği dönemler, yabancı ilgisinin arttığı dönemlerdir.
TCMB Kararlarının Kur Üzerindeki Etkisi
Türkiye'de para politikası ve kur arasındaki ilişki özellikle kritiktir:
- Faiz artışı → TL güçlenir (yabancı yatırımcı ilgisi artar) → Kur düşer → İhracatçılar kısmen olumsuz etkilenir
- Faiz indirimi → TL zayıflar (yabancı sermaye çıkışı riski) → Kur yükselir → İhracatçılar kazanır ama ithalatçılar kaybeder
- Ortodoks para politikası → Enflasyon kontrol altında → TL değer kaybı yavaşlar → Daha istikrarlı BIST ortamı
BorsaPusula'da Kur Takibi
BorsaPusula sayfalarının üstündeki Piyasalar şeridi, USD/TRY kurunu da gösterir. Kurun etkisi şirketten şirkete değiştiği için ihracatçı ve ithalatçı şirketlerin döviz pozisyonu, hisse sayfalarındaki finansal tablolarda ayrıca incelenebilir.
BIST100 hisselerinin gün sonu görünümü için Piyasa sayfasındaki ısı haritasına bakın.