Borsa işlemlerine yeni başlayanların sıkça kafasını karıştıran kavramlardan biri "lot"tur. "1 lot AKBNK alalım" ya da "500 lot GARAN" gibi ifadeler duyduğunuzda ne anlaşılır? Bu rehberde lot kavramını ve pay senedi hesaplamalarını net biçimde açıklıyoruz.
Lot Nedir?
Türkiye borsasında (BIST) 1 lot = 1 adet pay senedi (hisse)dir. Bu tanım 2014'teki Borsa İstanbul reformuyla basitleştirildi. Önceden 1 lot = 1.000 hisse anlamına geliyordu; ancak bu değiştirildi.
Yani AKBNK hissesinden "5 lot" almak istiyorsanız, aslında 5 adet AKBNK pay senedi almak istiyorsunuz demektir. Banka uygulamalarında "adet" veya "pay" olarak da ifade edilebilir.
Lot Hesabı: Kaç Lira Ödersiniz?
İşlem maliyeti son derece basit hesaplanır:
Maliyet = Lot Adedi × Hisse Fiyatı × (1 + Komisyon Oranı) Örnek — AKBNK @ 130₺, 100 lot: 100 × 130 = 13.000₺ (komisyon hariç) Komisyon %0,03 → 13.000 × 0,0003 = 3,9₺ Toplam ≈ 13.003,90₺
Minimum Lot Miktarı Var mı?
BIST hisse piyasasında minimum 1 lot (1 adet) ile işlem yapılabilir. Bu, düşük bütçeli yatırımcılar için büyük bir avantajdır. 5 TL'lik bir hisseden 1 lot alabilirsiniz.
Bazı aracı kurumlar minimum işlem tutarı belirlemiş olsa da yasal bir zorunluluk değildir. Büyük çoğunluk minimum tutar uygulamaz.
Fraksiyon Pay Nedir?
Belirli kurumsal işlemlerde (sermaye artırımı, bedelsiz pay dağıtımı, bölünme gibi) tam sayı olmayan pay miktarları oluşabilir. Bu durumda fraksiyon pay hesabınıza yansır. Örneğin 135 lotunuz varken %10 bedelsiz pay geldiğinde 13,5 pay oluşur; 13 pay hesabınıza girer, 0,5 pay ise para olarak ödenir veya yukarı yuvarlama yapılır (aracı kuruma göre farklılık gösterir).
Borsa'da Kaç Lot Almalısınız?
Bütçenizi tek bir hisseye bağlamak yerine portföy çeşitlendirmesi yapmanız önerilir:
- Küçük bütçe (1.000-5.000₺): 1-2 hisse, az lot — önce öğrenmek için
- Orta bütçe (5.000-50.000₺): 5-10 farklı hisse, pozisyon başı portföyün %10-15'i
- Büyük bütçe (50.000₺+): 10-20 hisse, sektör çeşitlendirmesi, her pozisyon %5-10
Lot Değişimi — Hisse Bölünmesi (Spliyt)
Borsa'da bir hisse bölünmesi (stock split) gerçekleştiğinde, sahip olduğunuz lot adedi artar ancak toplam değer aynı kalır. Örneğin 2'ye bölünme (1:2 split) olduğunda, elimizdeki 100 lot AKBNK → 200 lot AKBNK'ya dönüşür, ancak her lotun değeri yarıya iner.
Bu durum psikolojik bir yanılgıya yol açabilir: Elinizdeki hisse adedi ikiye katlandığı için daha zenginmiş gibi hissedebilirsiniz, oysa toplam değer değişmez.
BorsaPusula'da Lot Bazlı Hesaplamalar
BorsaPusula Portföy sayfasında hisse adedini (lot) girerek portföyünüzün toplam değerini, kâr/zarar durumunu ve stop loss seviyesini izleyebilirsiniz. Örneğin 200 lot ASELS girildiğinde, algoritmik stop loss seviyesine göre maksimum zarar tutarı otomatik hesaplanır.