Bir hisseye yatırım yapmadan önce şirketin gerçek finansal sağlığını anlamak için bilanço okumayı bilmek şarttır. Teknik analiz fiyatın geçmişini gösterirken temel analiz şirketin içini gösterir. Bu rehberde BIST şirketlerinin finansal tablolarını nasıl okuyacağınızı adım adım inceleyeceğiz.
Üç Temel Finansal Tablo
Her halka açık şirket üç temel finansal tabloyu KAP üzerinden kamuoyuyla paylaşır:
- Bilanço (Balance Sheet): Belirli bir tarihteki varlıklar, yükümlülükler ve özkaynaklar — şirketin fotoğrafı.
- Gelir Tablosu (Income Statement): Belirli bir dönemdeki gelirler, giderler ve kâr — şirketin filmi.
- Nakit Akış Tablosu (Cash Flow Statement): Gerçek nakit girişi ve çıkışı — şirketin nabzı.
Bilanço: Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar
Bilanço denkleminin sol tarafı (varlıklar) şirkete ait her şeyi, sağ tarafı ise bu varlıkların nasıl finanse edildiğini gösterir.
Dönen Varlıklar (Current Assets): 1 yıl içinde nakde çevrilebilecekler. Nakit, kısa vadeli yatırımlar, alacaklar, stoklar.
Duran Varlıklar (Non-Current Assets): Uzun vadeli varlıklar. Makine, fabrika, bina, uzun vadeli yatırımlar.
Kısa Vadeli Borçlar: 1 yıl içinde ödenecek yükümlülükler. Ticari borçlar, kısa vadeli finansal borçlar.
Uzun Vadeli Borçlar: 1 yıldan fazla vadeli yükümlülükler. Uzun vadeli krediler, tahviller.
Özkaynaklar: Şirkete ait net değer. Ödenmiş sermaye + birikmiş kârlar.
Gelir Tablosunu Okumak
Gelir tablosu tepe noktadan taban noktaya doğru okunur:
- Net Satışlar / Hasılat: Şirketin ürün veya hizmet satışından elde ettiği toplam gelir.
- Brüt Kâr: Hasılat − Satılan Malın Maliyeti. Brüt kâr marjı = Brüt Kâr / Hasılat. Bu oran sektörden sektöre büyük fark gösterir.
- FAVÖK (EBITDA): Faiz, amortisman ve vergi öncesi kazanç. Farklı şirketleri karşılaştırmak için kullanışlıdır.
- Net Kâr: Tüm giderler, faiz ve vergi sonrası kalan. Hisse başına kazanç (EPS) = Net Kâr / Hisse Sayısı.
Nakit Akış Tablosu: En Önemli Tablo
Şirket kâr gösterirken nakit üretemiyorsa sorun var. Nakit akış tablosu üç bölümden oluşur:
- Operasyonel Nakit Akışı: Ana iş faaliyetlerinden gelen nakit. Pozitif olmalı — bu şirketin gerçekten para kazandığını gösterir.
- Yatırım Nakit Akışı: Makine, ekipman, satın almalar için harcanan nakit. Büyüyen bir şirkette genellikle negatiftir.
- Finansman Nakit Akışı: Borç alma/ödeme, temettü, sermaye artışı. Şirketin nasıl finanse edildiğini gösterir.
Serbest Nakit Akışı (Free Cash Flow) = Operasyonel Nakit Akışı − Sermaye Harcamaları. Bu rakam şirketin temettü ödeme kapasitesini ve büyüme potansiyelini doğrudan yansıtır.
Kritik Finansal Rasyolar
- F/K (P/E): Fiyat / Hisse Başına Kazanç. Şirketin kârının kaç katına işlem gördüğünü gösterir. Sektör ortalamasıyla karşılaştırılmalıdır.
- PD/DD (P/B): Piyasa Değeri / Defter Değeri. 1'in altı teorik olarak "ucuz" ama her zaman al sinyali değildir.
- Net Borç/FAVÖK: Şirketin borcunu kaç yılda ödeyebileceği. 3x'in üzeri dikkatli olunması gereken seviye.
- Cari Oran: Dönen Varlıklar / Kısa Vadeli Borçlar. 1'in altı likidite sorunu işareti.
BIST'te Finansal Tablo Takibi
Türkiye'de halka açık şirketler çeyreklik (3 aylık) finansal tablolarını KAP (Kamuyu Aydınlatma Platformu) üzerinden yayımlar. Finansal tablolar Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) çerçevesinde hazırlanır. BorsaPusula'nın bilanço takvim özelliği sayesinde hangi şirketlerin hangi dönemde finansal sonuç açıklayacağını önceden takip edebilirsiniz.
Önemli not: Tek bir çeyrek verisi yerine trend önemlidir. Üst üste büyüyen hasılat, genişleyen marjlar ve artan serbest nakit akışı, güçlü şirketin işaretleridir.