İşlem hacmi (volume), belirli bir zaman diliminde el değiştiren hisse miktarıdır. Fiyat analizin "ne" sorusunu cevaplarken hacim "neden" sorusunu cevaplar. Fiyat hareketini teyit eden veya çürüten en önemli ikincil göstergedir.
Hacim-Fiyat Temel İlişkisi
Teknik analizdeki temel kural: Hacim trendi teyit etmeli.
- Yükselen fiyat + Yükselen hacim → Güçlü yükseliş: Alıcılar giderek daha fazla katılıyor, trend güçlü.
- Yükselen fiyat + Düşen hacim → Dikkat: Fiyat yükseliyor ama ilgi azalıyor. Trendin son aşaması veya düzeltme öncesi olabilir.
- Düşen fiyat + Yükselen hacim → Güçlü düşüş: Satış baskısı yoğun, trend aşağı güçlü.
- Düşen fiyat + Düşen hacim → Zayıf düşüş: Satıcılar tükenmeye başlıyor, dip yakın olabilir.
Kırılımda Hacimin Önemi
Direnç kırılımı veya destek kırılımı için hacim teyidi kritik önemdedir:
Yüksek hacimdeki kırılım: Güçlü katılım, kırılım sürdürülebilir. "Gerçek kırılım" olarak yorumlanır.
Düşük hacimdeki kırılım: Az katılım, kırılım yalancı olabilir (fakeout). Ertesi gün geri dönüş riski yüksek.
Pratik kural: Kırılım günkü hacim, son 20 günlük ortalama hacmin 1.5-2 katını geçiyorsa güvenilir kabul edilir.
Hacim Zirveleri ve Trend Dönüşleri
Özellikle dikkat edilmesi gereken hacim örüntüleri:
Tükenme Hacmi (Exhaustion Volume): Uzun bir yükseliş veya düşüş sonrası aniden patlayan yüksek hacim, trendin son nefesine işaret edebilir. Bu "son büyük satış" veya "son büyük alış" olarak yorumlanır — ardından trend dönüşü gelebilir.
Kümülatif Dağıtım (Distribution Days): Yükselen trendde birkaç gün üst üste yüksek hacimle düşüş, büyük oyuncuların pozisyon kapattığına işaret edebilir.
Kümülatif Birikim (Accumulation): Düşen trendde birkaç gün üst üste yüksek hacimle yükseliş, büyük oyuncuların birikim yaptığına işaret edebilir.
On-Balance Volume (OBV)
OBV, fiyat artış günlerindeki hacmi toplar, düşüş günlerindeki hacmi çıkarır. Kümülatif bir göstergedir. Fiyat ile OBV arasındaki diverjans önemli sinyal verebilir:
- Fiyat yeni tepe yaparken OBV yeni tepe yapmıyorsa → dağıtım (zayıflık işareti)
- Fiyat yeni dip yaparken OBV daha yüksek dip yaparsa → birikim (güçlülük işareti)
BIST'te Hacim Analizi
BIST'e özgü bazı hacim dinamikleri:
- Bilanço açıklama günlerinde hacim olağandışı artabilir — bu teknik sinyal değil, haber tepkisidir
- Piyasanın genel yüksek volatilite dönemlerinde (seçim, kriz) sektörel veya şirket bazlı hacim yüksek olabilir; bireysel hisse analizinde bunu ayırt etmek gerekir
- Ortalama günlük işlem hacmi düşük olan hisseler için hacim analizi daha az güvenilirdir — birkaç büyük emir hacmi manipüle edebilir
BorsaPusula sinyalleri, hacim verilerini otomatik olarak değerlendirir. AL sinyallerinin hacimsiz kırılım dönemlerinde değil güçlü hacimlerin eşliğinde oluşması, sinyal güvenilirliğini artıran faktörler arasında yer alır.